Alan Turing kimdir? Bilgisayar biliminin öncü matematikçisi

Kısaca Alan Turing

Alan Turing, bir hesaplamanın adım adım nasıl yapılabileceğini soyut bir makineyle tanımlayan ilk bilim insanlarından biridir. 1936’da yayımladığı makalede anlattığı hayalî cihaz, bugün Turing makinesi adıyla anılır ve modern bilgisayarın kuramsal modeli kabul edilir.

İkinci Dünya Savaşı sırasında Bletchley Park’taki İngiliz şifre çözme merkezinde Alman donanmasının Enigma trafiği üzerinde çalıştı. Savaştan sonra ilk elektronik bilgisayarların tasarımına katıldı, makinelerin düşünüp düşünemeyeceği sorusunu bilimsel bir deneye bağladı ve canlılarda desen oluşumunu matematikle açıklamaya çalıştı.

Hayatı ve kariyeri

1. 1912

   Londra’da doğdu

   23 Haziran 1912’de Londra’nın Paddington bölgesinde doğdu. Dorset’teki Sherborne okulunda okudu.

2. 1931–1935

   Cambridge yılları

   Burs kazanarak 1931’de King’s College’da matematik okumaya başladı, Haziran 1934’te mezun oldu. 16 Mart 1935’te kolejin araştırma üyeliğine (fellow) seçildi.

3. 1936

   “On Computable Numbers”

   London Mathematical Society dergisinde yayımlanan makalesinde Turing makinesini tanımladı ve Entscheidungsproblem (karar problemi) sorusuna yanıt verdi.

4. 1936–1938

   Princeton’da doktora

   Alonzo Church’ün yanında çalıştı; Bletchley Park’a göre doktorasını Princeton’da tamamladı ve 1938’de İngiltere’ye döndü. Doktora çalışması 1939’da “Systems of Logic Based on Ordinals” adıyla yayımlandı.

5. Eylül 1939

   Bletchley Park

   Hükümetin şifre çözme birimi GC&CS’ye katıldı. Hut 8’de Alman donanmasının Enigma şifresi üzerindeki çalışmaları yönetti ve Bombe makinelerinin temel fikrini geliştirdi.

6. 1943

   Ses şifreleme

   ABD’de güvenli ses iletişimi üzerine çalıştıktan sonra İngiltere’de Hanslope Park’ta “Delilah” adlı ses şifreleme cihazını geliştirdi.

7. 1945–1948

   National Physical Laboratory

   Otomatik Hesaplama Makinesi (ACE) tasarımı üzerinde çalıştı; ayrıntılı tasarım raporunu Mart 1946’da sundu.

8. 1948–1954

   Manchester Üniversitesi

   1948’de Manchester’a geçti, 1949’da Bilgi İşlem Makinesi Laboratuvarı’nın müdür yardımcısı oldu. Manchester Mark 1 için ilk kullanım kılavuzunu yazdı.

9. 1954

   Ölümü

   7 Haziran 1954’te Wilmslow’daki evinde öldü (GCHQ ölüm tarihini 8 Haziran olarak verir).

Enigma ve Bombe makinesi

GCHQ’nun aktardığına göre Turing, Ocak 1940’ta Polonyalı şifre çözücülerle görüştü; onların bulgularından da yararlanarak İngiltere’nin ilk özel amaçlı kriptanaliz makinesi olan Bombe’yi tasarladı. Bletchley Park’ın verdiği bilgiye göre bu makinelerden 200’den fazlası üretildi ve merkez 1940 başından savaşın sonuna kadar binlerce Alman mesajını okuyabildi.

Turing aynı zamanda Hut 8’in başındaydı; bu bölüm Alman donanmasının Enigma trafiğini çözmekle görevliydi. Bletchley Park’ın anlatımına göre Lorenz şifresini çözen Colossus makinelerinin geliştirilmesine de katkıda bulundu.

Turing testi ve yapay zekâ

1950’de felsefe dergisi Mind’da yayımlanan “Computing Machinery and Intelligence” makalesinde, bir makinenin “zeki” sayılıp sayılamayacağını ölçmek için bir deney önerdi. Bu deney sonradan Turing testi adını aldı. 1951’de BBC radyosunda “Dijital bilgisayarlar düşünebilir mi?” sorusunu tartıştı. Bletchley Park, Turing’i makine öğrenmesi ve yapay zekânın kurucu isimlerinden biri olarak tanıtıyor.

1952’de canlılarda desen oluşumunu (morfogenez) açıklayan kuramsal çalışmasının ilk bölümünü yayımladı. Manchester’daki bilgisayarı biyolojideki desenleri modellemek için de kullandı.

Anılması

• 50 sterlinlik banknot: İngiltere Merkez Bankası’nın Turing portreli polimer 50 sterlini 23 Haziran 2021’de, Turing’in doğum gününde tedavüle girdi. Banknotun arka yüzünde 1936 makalesinden bir tablo, ACE Pilot Makinesi, ikilik (binary) kod ve Bombe çizimleri yer alıyor.
• Turing Ödülü: Association for Computing Machinery’nin (ACM) 1966’dan beri verdiği bilgisayar bilimi ödülü onun adını taşıyor.
• Sporcu yönü: Uzun mesafe koşucusuydu; Bletchley Park’a göre 1948 Londra Olimpiyatları maratonu için seçmelere girebilecek düzeydeydi, ancak bir sakatlık buna engel oldu.

Sık sorulanlar

Alan Turing ne buldu?

Bilgisayarın kuramsal modeli sayılan Turing makinesini (1936) tanımladı, Enigma şifresinin çözülmesi için Bombe makinesini tasarladı ve Turing testini (1950) önerdi.

Alan Turing nereli?

İngiliz. 23 Haziran 1912’de Londra’da doğdu.

Alan Turing kaç yaşında öldü?

7 Haziran 1954’te, 42. doğum gününden kısa süre önce 41 yaşında Wilmslow’daki evinde öldü.

Turing testi nedir?

Bir makinenin insan gibi düşünüp düşünemediğini, sorulara verdiği yanıtların bir insanınkinden ayırt edilip edilemediğine bakarak sınayan deney önerisidir.

Alan Turing’in yüzü hangi banknotta?

İngiltere Merkez Bankası’nın 23 Haziran 2021’de tedavüle giren polimer 50 sterlinlik banknotunda.