Albert Einstein kimdir? Görelilik kuramının fizikçisi

Kısaca Albert Einstein

Einstein, Münih’te büyüdü; babası burada bir elektrik mühendisliği şirketi kurmuştu. Zürih’teki İsviçre Federal Politeknik Okulu’nda fizik ve matematik öğretmenliği eğitimi aldı. Öğretmenlik işi bulamayınca Bern’deki İsviçre Patent Ofisi’nde teknik asistan olarak çalışmaya başladı ve fiziğe yön veren ilk çalışmalarının çoğunu bu dönemde, boş zamanlarında yazdı.

Nobel Vakfı’nın biyografisine göre Einstein, Newton mekaniğinin yetersiz kaldığı noktaları fark etti; özel görelilik kuramı, mekanik yasalarıyla elektromanyetik alan yasalarını uzlaştırma çabasından doğdu. Daha sonra bu kuramı kütleçekimini de kapsayacak şekilde genişletti. Newton’ın kuramı için Isaac Newton sayfasına bakabilirsin.

Hayatı ve kariyeri

1896
Zürih’te öğrenim
İsviçre Federal Politeknik Okulu’na girdi; 1901’de diplomasını aldı ve İsviçre vatandaşı oldu.
1901 sonrası
Bern Patent Ofisi
Öğretmenlik işi bulamayınca İsviçre Patent Ofisi’nde teknik asistan olarak çalışmaya başladı.
1905
Doktora ve dört çalışma
Doktorasını aldı; fotoelektrik olayı, Brown hareketi, özel görelilik ve kütle ile enerjinin eşdeğerliği üzerine çalışmalarını yayımladı.
1908–1912
Akademik görevler
1908’de Bern’de doçent (Privatdozent), 1909’da Zürih’te profesör, 1911’de Prag’da kuramsal fizik profesörü oldu; 1912’de Zürih’e döndü.
1914
Berlin
Kaiser Wilhelm Fizik Enstitüsü’nün müdürü ve Berlin Üniversitesi’nde profesör oldu.
1916
Genel görelilik
Kütleçekimini açıklayan genel görelilik kuramı makalesini yayımladı.
1922
Nobel Fizik Ödülü
1921 yılının Nobel Fizik Ödülü kendisine bir yıl gecikmeyle, 1922’de verildi.
1933
ABD’ye göç
Almanya’da Naziler iktidara gelince Alman vatandaşlığından ayrıldı ve Princeton’daki İleri Araştırmalar Enstitüsü’ne geçti. 1940’ta ABD vatandaşı oldu, 1945’te emekli oldu.
1955
Ölümü
18 Nisan 1955’te Princeton’da öldü.

Buluşları sade bir dille

Fotoelektrik olayı: Metal bir yüzeye ışık düştüğünde elektron kopabilir. Elektronun kopup kopmaması ve ne kadar enerjiyle fırlayacağı ışığın şiddetine değil rengine, yani frekansına bağlıdır; şiddet yalnızca kopan elektron sayısını değiştirir. Einstein bunu ışığın, enerjisi frekansıyla orantılı paketlerden (bugün foton dediğimiz kuantumlardan) oluştuğunu söyleyerek açıkladı. Nobel ödülünün gerekçesi bu buluştur.
Özel görelilik (1905): Işığın boşluktaki hızı, birbirine göre sabit hızla hareket eden bütün gözlemciler için aynıdır; bu yüzden zaman ve uzunluk ölçümleri gözlemcinin hareketine göre değişir. Ünlü E=mc² denklemi, kütlenin bir enerji biçimi olduğunu gösteren bu kuramdan çıkar.
Genel görelilik (1916): Kütleçekimi bir çekme kuvvetinden çok, kütle ve enerjinin uzay-zamanı bükmesinin sonucudur; cisimler ve ışık bu bükülmüş uzay-zamanda yol alır. 29 Mayıs 1919 güneş tutulmasındaki gözlemler, Güneş’in yakınından geçen yıldız ışığının kuramın öngördüğü ölçüde saptığını gösterdi.
Brown hareketi: Sıvı içindeki küçük parçacıkların düzensiz hareketini moleküllerin çarpmasıyla açıkladı; bu, atom ve moleküllerin varlığına güçlü bir kanıt oldu.

Ödülleri ve eserleri

Nobel Vakfı’na göre Einstein, 1921 Nobel Fizik Ödülü’nü “kuramsal fiziğe hizmetleri ve özellikle fotoelektrik olayının yasasını keşfi için” aldı. Bunun yanında 1925’te Londra Kraliyet Cemiyeti’nin Copley Madalyası’nı, 1935’te Franklin Enstitüsü’nün Franklin Madalyası’nı kazandı. Önemli eserleri arasında Özel Görelilik Kuramı (1905), Genel Görelilik Kuramı (1916) ve Fiziğin Evrimi (1938) sayılıyor. Son yıllarında fiziğin temel kuvvetlerini tek bir kuramda birleştirmeye çalıştı.

Sık sorulanlar

Albert Einstein nereli?: Almanya’nın Ulm kentinde doğdu. Sonra İsviçre, 1940’ta da ABD vatandaşlığı aldı.
Einstein kaç yaşında öldü?: 18 Nisan 1955’te Princeton’da 76 yaşında öldü.
Einstein Nobel ödülünü neden aldı?: Görelilik için değil; kuramsal fiziğe katkıları ve özellikle fotoelektrik olayının yasasını keşfi için.
E=mc² ne anlama gelir?: Kütlenin bir enerji biçimi olduğunu anlatır: durgun bir cismin enerjisi (E), kütlesinin (m) ışık hızının karesiyle (c²) çarpımına eşittir. Işık hızı çok büyük olduğu için küçük bir kütle bile çok büyük bir enerjiye karşılık gelir.
Einstein nerede çalıştı?: Bern Patent Ofisi, Zürih, Prag ve Berlin’deki üniversite ve enstitüler, 1933’ten sonra Princeton’daki İleri Araştırmalar Enstitüsü.