Cahit Arf kimdir? Arf değişmezinin sahibi matematikçi

Kısaca Cahit Arf

Cahit Arf’ın en önemli çalışmaları cebirsel sayılar kuramı alanında. İlk çalışmaları özellikle karakteristiği 2 olan cisimler üzerindeki kuadratik formlarla ilgiliydi. Bu alanda tanımladığı Arf değişmezi, cebirsel ve diferansiyel topolojide pek çok uygulama buldu. Sınıf cisim kuramında ve Artin L-fonksiyonları kuramında önemli yeri olan Hasse–Arf teoremi ile halka kuramındaki Arf halkaları ve Arf kapanışları da onun adını taşıyor.

ODTÜ Matematik Bölümü’ne göre resmî olarak az sayıda öğrencisi olsa da Türkiye’deki matematikçilerin büyük bölümü kariyerlerinin bir döneminde onunla çalışma alanları üzerine görüştü. Adına her yıl Arf Konferansları düzenleniyor.

Hayatı ve kariyeri

1. 1910

   Selanik’te doğdu

   1912’de başlayan Balkan Savaşları nedeniyle ailesi İstanbul’a taşındı; aile daha sonra İzmir’e yerleşti. Matematiğe ilgisi İzmir’de bir öğretmeninin teşvikiyle başladı.

2. 1926–1932

   Fransa’da öğrenim

   Paris’te St. Louis Lisesi’nin üç yıllık programını iki yılda bitirdi; devlet bursuyla gittiği École Normale Supérieure’den 1932’de mezun oldu.

3. 1932–1933

   Öğretmenlik ve üniversite

   Galatasaray Lisesi’nde yaklaşık bir yıl matematik öğretmenliği yaptı, ardından İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi’nde akademik kariyerine başladı.

4. 1937–1940

   Göttingen

   Helmut Hasse’nin danışmanlığında doktorasını 1938’de tamamladı; bu çalışmada Hasse–Arf teoremi olarak bilinen sonuca ulaştı. Hasse’nin önerisiyle Göttingen’de bir yıl daha kaldı ve bu sürede Arf değişmezini geliştirdi; 1940’ta İstanbul Üniversitesi’ne döndü.

5. 1943–1955

   Profesörlük

   İstanbul Üniversitesi’nde 1943’te profesör, 1955’te ordinaryüs profesör oldu. 1949’da Maryland Üniversitesi’nde misafir profesör olarak bulundu.

6. 1963–1967

   Robert Kolej ve ABD

   1963’te Robert Kolej’de ders verdi; 1964–1966 arasında Princeton’daki Institute for Advanced Study’de çalıştı, ardından bir yıl Berkeley’deki California Üniversitesi’ni ziyaret etti.

7. 1967–1980

   ODTÜ

   Türkiye’ye dönerek ODTÜ Matematik Bölümü’ne katıldı ve 1980’de buradan emekli oldu. Emeklilikte TÜBİTAK’a bağlı Gebze Araştırma Merkezi’nde çalışmalarını sürdürdü.

8. 1997

   Vefatı

   26 Aralık 1997’de İstanbul’da kalp krizi sonucu hayatını kaybetti; İstanbul Üniversitesi’ndeki törenin ardından Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi.

Çalışma tarzı ve uygulamalı matematik

MacTutor arşivinde aktarılan bir değerlendirmeye göre Arf her probleme kendine özgü bir yaklaşımla giriyor, her zaman değişmezler arıyor ve var olan kuramları birleştirmek yerine açık yapılar kurmayı tercih ediyordu. Saf matematiğin yanı sıra uygulamalı matematikte de çalıştı: serbest sınırlarla çevrili elastik düzlem cisimler üzerine bir dizi makale ve istatistiksel mekanikteki küme açılımının cebirsel yapısı üzerine bir makale yazdı.

Richard von Mises’e adanan 1954 tarihli derlemeye Green formülünün bir genellemesi ve hiperbolik bir denklem için Cauchy problemine uygulanması üzerine bir makaleyle katkıda bulundu. 3–7 Eylül 1990’da Silivri’de onun onuruna uluslararası bir Cebir ve Sayılar Kuramı Sempozyumu düzenlendi. Türk Matematik Derneği’ne göre hayatı boyunca çalışmalarını Boğaziçi Üniversitesi’nde öğrenciler ve meslektaşlarıyla paylaşmayı sürdürdü.

Kurumsal görevleri

• Türk Matematik Derneği: 1948’de kurulan derneğin kurucu üyelerinden; derneğe göre 1976–1982 ve 1986–1989 yıllarında başkanlık yaptı.
• TÜBİTAK: 1963’te kurulan kurumun kuruluşunda ve gelişiminde rol aldı, uzun yıllar Bilim Kurulu Başkanı olarak görev yaptı.
• Mainz Akademisi: 1956’da muhabir üyeliğe seçildi.
• Türkiye Bilimler Akademisi: Aralık 1993’te şeref üyesi oldu.

Ödülleri ve onurları

Türk Matematik Derneği’ne göre Darphane 2001’de bir yüzünde Cahit Arf’ın portresi, diğer yüzünde Arf değişmezi formülünün bir bölümü bulunan gümüş hatıra parası bastı. Merkez Bankası’nın 1 Ocak 2009’dan itibaren tedavüle verdiği 10 Türk lirası banknotlarda da portresi ve Arf değişmezi formülünün bir bölümü yer aldı. Toplu eserleri Türk Matematik Derneği tarafından yayımlandı.

Sık sorulanlar

Cahit Arf ne buldu?

Topolojide de kullanılan Arf değişmezini tanımladı; sınıf cisim kuramındaki Hasse–Arf teoremi ve halka kuramındaki Arf halkaları da onun adını taşıyor.

Cahit Arf nereli?

11 Ekim 1910’da o dönem Osmanlı İmparatorluğu’na bağlı olan Selanik’te doğdu; çocukluğu İstanbul ve İzmir’de geçti.

Cahit Arf ne zaman öldü?

26 Aralık 1997’de, 87 yaşında İstanbul’da hayatını kaybetti.

Cahit Arf hangi banknotta yer aldı?

1 Ocak 2009’dan itibaren basılan 10 Türk lirası banknotlarda portresi ve Arf değişmezi formülünün bir bölümü yer aldı.

Cahit Arf hangi üniversitelerde çalıştı?

İstanbul Üniversitesi (1933–1962), Robert Kolej, Princeton’daki Institute for Advanced Study ve 1967–1980 arasında ODTÜ.