Celâl Şengör kimdir? Tektonik alanında çalışan Türk jeolog

Kısaca Celâl Şengör

Celâl Şengör, yerkabuğunun büyük ölçekli hareketlerini ve dağ kuşaklarının nasıl oluştuğunu inceleyen bir tektonik uzmanı. Çalışmalarının merkezinde Avrasya kıtası, eski Tetis okyanusu ve Türkiye’nin jeolojik yapısı var. Akademik kariyerini İstanbul Teknik Üniversitesi’nde sürdürdü; İTÜ’nün duyuruları onu Maden Fakültesi’nin emekli öğretim üyesi olarak tanıtıyor.

Yerbilimlerinin yanında jeoloji tarihi üzerine de yazıyor: 18. ve 19. yüzyıl yerbilimcilerinin fikirlerini inceleyen kitapları var. Japonya Jeoloji Derneği, 2025’te verdiği ödülün gerekçesinde hem jeoloji araştırmalarına hem de bilim tarihine katkısını andı.

Hayatı ve kariyeri

1. 24 Mart 1955

   İstanbul’da doğdu

   Ortaöğrenimini İstanbul’daki Robert Kolej’de tamamladı.

2. 1978–1982

   ABD’de jeoloji eğitimi

   State University of New York at Albany’de 1978’de lisans, 1979’da yüksek lisans, 1982’de doktora derecesi aldı. Doktora danışmanı İngiliz jeolog John F. Dewey’di.

3. 1982

   Orogeny kitabı

   Japon yerbilimciler Akiho Miyashiro ve Keiiti Aki ile birlikte dağ oluşumu üzerine “Orogeny” kitabını yayımladı.

4. 1984

   Kimmerid sistemi

   Avrasya’nın tektonik yapısını Kimmerid dağ oluşum sistemi üzerinden ele alan kitabı yayımlandı.

5. 1990

   Academia Europaea üyeliği

   Avrupa bilim akademisi Academia Europaea’ya üye seçildi.

6. 2000

   ABD Ulusal Bilimler Akademisi

   ABD Ulusal Bilimler Akademisi’ne yabancı üye oldu. 2012’de Alman Ulusal Bilimler Akademisi Leopoldina’ya seçildi; Rusya, Avusturya, Bavyera, İtalya ve Sırbistan bilim akademileri de onu üyeliğe aldı.

7. 2025

   Akiho Miyashiro Ödülü

   Japonya Jeoloji Derneği’nin 2025 Akiho Miyashiro Ödülü’ne layık görüldü; ödül 14 Eylül 2025’te Kumamoto Üniversitesi’nde verildi.

8. 14 Kasım 2025

   Çin Bilimler Akademisi

   Çin Bilimler Akademisi Genel Kurulu’nda yabancı üye seçildi. İTÜ, bu unvanı alan ilk Türk bilim insanı olduğunu duyurdu.

Araştırma alanları

• Dağ kuşaklarının oluşumu (orojenez): levha tektoniği çerçevesinde dağ kuşaklarının nasıl yükseldiği.
• Tetis bölgesi: Avrupa’dan Asya’ya uzanan eski Tetis okyanusunun kapanması ve bunun bıraktığı yapılar; 1989’da bu konuda bir derleme kitabın editörlüğünü yaptı.
• Avrasya tektoniği: Kimmerid sistemi ve Asya’nın büyük dağ kuşakları.
• Litosferin büyük dalga boylu deformasyonları: 2003’te bu konuyu tarihsel açıdan ele alan bir kitap yayımladı.
• Jeoloji tarihi: Eduard Suess ve James Hutton gibi yerbilimcilerin fikirlerinin incelenmesi.

Ödülleri ve akademi üyelikleri

İTÜ’nün Kasım 2025 tarihli duyurusu, Şengör’ün üyesi olduğu akademileri şöyle sayıyor: ABD Ulusal Bilimler Akademisi, Alman Ulusal Bilimler Akademisi Leopoldina, Academia Europaea, Avusturya Bilimler Akademisi, Bavyera Bilimler ve Beşerî Bilimler Akademisi, İtalya Ulusal Bilimler Akademisi, Rusya Bilimler Akademisi ve Sırbistan Bilimler ve Sanatlar Akademisi. Bunlara 2025’te Çin Bilimler Akademisi eklendi.

Sık sorulanlar

Celâl Şengör kaç yaşında?

24 Mart 1955 doğumlu; 26 Ekim 2026 itibarıyla 71 yaşında.

Celâl Şengör nereli?

İstanbul’da doğdu, ortaöğrenimini İstanbul’daki Robert Kolej’de tamamladı.

Celâl Şengör ne iş yapıyor?

Jeolog. Dağ kuşaklarının oluşumu, Avrasya’nın tektonik evrimi ve jeoloji tarihi üzerine çalışıyor; İTÜ Maden Fakültesi’nin emekli öğretim üyesi.

Hangi akademilerin üyesi?

ABD Ulusal Bilimler Akademisi, Leopoldina, Academia Europaea, Rusya, Avusturya, Bavyera, İtalya ve Sırbistan akademileri; 2025’ten beri Çin Bilimler Akademisi yabancı üyesi.

Aldığı ödüller neler?

TÜBİTAK Bilim Ödülü (1986), Gustav Steinmann Madalyası (2010), Arthur Holmes Madalyası (2018), Eduard Suess Madalyası (2020) ve Akiho Miyashiro Ödülü (2025) bunlardan bazıları.