Gazi Yaşargil kimdir? Mikronöroşirürjinin öncü beyin cerrahı

Kısaca Gazi Yaşargil

Mahmut Gazi Yaşargil, ameliyat mikroskobunu beyin cerrahisinin temel aracı hâline getiren cerrahlardan biri. Zürih Üniversitesi’nin anma yazısına göre mikroskopla çalışma tekniği, beynin derinlerindeki lezyonlara sağlıklı dokuya zarar vermeden ulaşmayı mümkün kıldı. Beyin anevrizmalarında kullanılan ve kendi geliştirdiği klipsler onun adıyla anılıyor.

Kariyerinin yaklaşık kırk yılını Zürih’te geçirdi, ardından ABD’de ve İstanbul’da ders vermeyi ve öğrenci yetiştirmeyi sürdürdü. Zürih’te 1973–1992 arasında 3.000’den fazla beyin cerrahı onun ameliyatlarını izlemek ve eğitim almak için bölüme geldi.

Hayatı ve kariyeri

1. 6 Temmuz 1925

   Lice’de doğdu

   Diyarbakır’ın Lice ilçesinde dünyaya geldi.

2. 1944–1950

   Tıp eğitimi

   Tıp öğrenimine 1944’te Almanya’da Jena’da başladı, 1945–1949 arasında İsviçre’de Basel’de sürdürdü ve 1950’de mezun oldu.

3. 1953

   Zürih’te beyin cerrahisi

   Zürih Üniversite Hastanesi’nde Hugo Krayenbühl yönetiminde beyin cerrahisi uzmanlık eğitimine başladı.

4. 1965–1967

   ABD’de araştırma

   Burlington’da (Vermont) R. M. Peardon Donaghy’nin yanında mikrovasküler damar birleştirme ve bypass teknikleri üzerine çalıştı.

5. 18 Ocak 1967

   İlk beyin bypass ameliyatı

   Zürih Üniversite Hastanesi’nde insanda ilk kafa dışı–kafa içi (EC-IC) beyin bypass ameliyatını yaptı.

6. 1973–1992

   Bölüm başkanlığı

   Zürih Üniversite Hastanesi’nde profesör ve beyin cerrahisi bölüm başkanı olarak görev yaptı.

7. 1990’lar

   ABD’de profesörlük

   Zürih’ten emekli olduktan sonra Little Rock’taki Arkansas Tıp Bilimleri Üniversitesi’nde beyin cerrahisi profesörü oldu.

8. Kasım 2013–2025

   Yeditepe Üniversitesi

   İstanbul’da Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Beyin ve Sinir Cerrahisi Anabilim Dalı’nda profesör olarak çalıştı.

9. 10 Haziran 2025

   Vefatı

   İsviçre’nin Stäfa kentindeki evinde hayatını kaybetti. Zürih’te 100. yaşı için planlanan sempozyum anma toplantısına dönüştürüldü.

Beyin cerrahisine katkıları

• Ameliyat mikroskobu: Mikrocerrahi tekniğini beyin ameliyatlarına uyguladı; AANS, onun “yüzen mikroskop” denen sistemi geliştirdiğini belirtiyor.
• Anevrizma klipsleri: Beyin damarlarındaki balonlaşmaların (anevrizma) tedavisinde, kendi geliştirdiği klipsleri ve bipolar koagülasyonu kullandı. “Yaşargil klipsi” adıyla biliniyor.
• Beyin bypass ameliyatı: 1967’de Zürih’te kafa dışı–kafa içi bypass ameliyatını insanda ilk kez uyguladı.
• Damar yumağı (AVM) ve tümör cerrahisi: Arteriyovenöz malformasyonların ve beynin derinindeki tümörlerin mikrocerrahi ile tedavisi üzerine yöntemler geliştirdi.
• Epilepsi cerrahisi: Selektif amigdalohipokampektomi yaklaşımını tanımladı.
• Yazılı eserleri: Çok ciltlik “Microneurosurgery” kitap dizisini yayımladı.

Ödülleri ve onurları

Zürih Üniversitesi’nin anma yazısı, birçok üniversiteden fahri doktora ve fahri profesörlük, meslek derneklerinden onursal üyelik ve çeşitli fahri hemşehrilikler aldığını da belirtiyor. Haziran 2024’te İstanbul’da kurulan Yaşargil Mikronöroşirürji Akademisi’nin 4 Haziran 2024’teki açılış kongresine katıldı.

Sık sorulanlar

Gazi Yaşargil nereli?

Diyarbakır’ın Lice ilçesinde doğdu. Tıp eğitimini Almanya ve İsviçre’de aldı, kariyerinin büyük bölümünü Zürih’te geçirdi.

Gazi Yaşargil ne zaman öldü?

10 Haziran 2025’te İsviçre’nin Stäfa kentindeki evinde, 99 yaşında hayatını kaybetti. Haber Türkiye’de 11 Haziran’da duyuruldu.

Gazi Yaşargil neden önemli?

Ameliyat mikroskobunun beyin cerrahisinde kullanılmasına öncülük etti, anevrizma klipslerini geliştirdi ve 1967’de insanda ilk kafa dışı–kafa içi beyin bypass ameliyatını yaptı.

Hangi üniversitelerde çalıştı?

Zürih Üniversitesi (1953–1992), Arkansas Tıp Bilimleri Üniversitesi ve 2013’ten vefatına kadar İstanbul’daki Yeditepe Üniversitesi.

Kaç cerrah yetiştirdi?

Zürih Üniversitesi’ne göre 1973–1992 arasında dünyanın dört bir yanından 3.000’den fazla beyin cerrahı onun bölümünde gözlem ve eğitim için bulundu.