Mimar Sinan kimdir? Osmanlı’nın mimarbaşısı

Kısaca Mimar Sinan

Mimar Sinan, Osmanlı Devleti’nin klasik dönem mimarisini biçimlendiren mimardır. Yeniçeri olarak katıldığı seferlerde köprü ve gemi yapımındaki becerisiyle öne çıktı, ardından devletin yapı işlerini yöneten mimarbaşılık görevine getirildi. Belgelerde imzası “el-fakīr Sinan sermi‘mârân-ı Hâssa” biçiminde geçer; ölümüne kadar bu görevde kaldı. Yaşlılığında “Koca” lakabıyla anıldı.

Hayatına dair en ayrıntılı bilgi, yakın dostu şair Sâî Mustafa Çelebi’nin 1586–1587 yıllarında yazdığı düşünülen Tezkiretü’l-bünyân’dadır. Bu metin Sinan’ın kendi anlattıklarından derlenmiş bir hayat hikâyesi ile eserlerinin listesinden oluşur. Sâî’nin Tezkiretü’l-ebniye’si de benzer bilgiler verir; iki eserdeki yapı listeleri birbirini tam tutmaz, kısmen tamamlar.

Hayatı ve kariyeri

1491’den önce
Ağırnas’ta doğdu
TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre Kayseri’nin Ağırnas köyündendir. Yavuz Sultan Selim döneminde Kayseri sancağından devşirildi; İstanbul’a geldiğinde yirmi iki yaşında olduğu ileri sürülür.
Gençlik yılları
Atmeydanı’nda eğitim
Atmeydanı’na bakan bir okulda eğitim gördü ve kendi isteğiyle marangozluğa (neccârlık) yöneldi.
1521–1526
Belgrad, Rodos ve Mohaç
Belgrad (1521) ve Rodos (1522) seferlerine yeniçeri olarak katıldı, ardından atlı sekbanlar arasına girdi. Mohaç Savaşı’ndan sonra acemi oğlanları yayabaşılığına getirildi.
1534
Irakeyn seferi
Kendi anlatımına göre Lutfi Paşa’nın emriyle Tatvan’da üç kadırga yaptı ve bu gemilerle keşif görevi üstlendi.
1538
Prut köprüsü
Boğdan seferinde ordunun Prut nehrini geçmesi için on üç günde ahşap bir köprü kurdu. Mimarbaşı Acem Alisi’nin 1537’deki ölümünden sonra Lutfi Paşa onu bu göreve getirdi; Sinan o sırada kırk sekiz yaşındaydı.
1548–1557
Şehzade ve Süleymaniye
“Çıraklık eserim” dediği Şehzade Camii 1548’de, “kalfalık eserim” dediği Süleymaniye 1557’de tamamlandı.
1568–1575
Selimiye
Edirne’de II. Selim adına yapılan ve “ustalık eserim” dediği Selimiye Camii’nin yapımı Kültür Portalı’na göre 1568’de başladı, 1575’te tamamlandı. TDV’ye göre Sinan bu yapı bittiğinde seksen üç yaşındaydı.
1584
Hac yolculuğu
Hacca giderken yerine Mehmed Subaşı adlı mimarı vekil bıraktı; dönüşünde görevini sürdürdü.
1588
Ölümü
Yüz yaşı civarında İstanbul’da öldü. Mezarı Süleymaniye Külliyesi’nin bir köşesindedir; mezar kitabesini Sâî Mustafa Çelebi yazdı.

Çıraklık, kalfalık ve ustalık eserleri

Sinan meslek hayatındaki aşamaları üç sultan camisiyle tanımlamıştır:

Mimar Sinan’ın kendi nitelediği üç eser
Eser	Yer	Tamamlanma	Sinan’ın nitelemesi
Şehzade Camii	İstanbul	1548	Çıraklık eseri
Süleymaniye Camii ve Külliyesi	İstanbul	1557 (Kültür Portalı’na göre yapım 1551–1558)	Kalfalık eseri
Selimiye Camii	Edirne	1575 (yapım 1568’de başladı)	Ustalık eseri

Kültür Portalı’na göre Sinan, Tezkiretü’l-bünyân’da Selimiye’nin kubbesiyle Ayasofya’nın kubbesini aştığını belirtir. Selimiye Camii ve Külliyesi 2011’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alındı.

Kaç eser yaptı?

Sinan’ın eser sayısı tartışmalıdır. TDV İslâm Ansiklopedisi’ne göre dönemin kaynakları karşılaştırıldığında 452 yapıdan oluşan bir liste ortaya çıkar; bazı el kitapları ve ansiklopediler ise yaklaşık 350 eserden söz eder. Aynı maddede, imparatorluğun genişliği düşünülürse başmimarın her yapıyı bizzat inşa etmediği, bir kısmının yalnızca planını çizdiği ve yapım sürecini yardımcıları aracılığıyla denetlediği değerlendirmesi yapılır.

Mimariye getirdikleri

İç mekân: TDV’ye göre Sinan’ın en önemli katkısı mekân kavramını öne çıkarmasıdır. Dört, altı ve sekiz desteğe oturan kubbe sistemlerini sadeleştirdi.
Işık: Taşıyıcı olmayan duvarlar çok sayıda pencereyle delinebildiği için iç mekâna daha fazla gün ışığı girdi.
Yan revaklar: Süleymaniye ve Selimiye’de yan cephelere eklediği revaklar, öğrencilerinin yapılarında da sürdürüldü.
Okul: TDV’ye göre Sinan okulunun izleyicilerinden Sedefkâr Mehmed Ağa, altı minareli Sultan Ahmed Camii’ni (1609–1617) yaptı.

Sık sorulanlar

Mimar Sinan nereli?: Kayseri’nin Ağırnas köyünden. TDV İslâm Ansiklopedisi bu kökenin, Sinan’ın Kayseri’deki akrabalarıyla yazışmalarını gösteren belgelerle desteklendiğini belirtir.
Mimar Sinan kaç yıl yaşadı?: Doğum yılı kesin olmadığı için tam bilinmiyor. 1588’de öldüğünde yüz yaşı civarında olduğu kabul edilir.
Mimar Sinan’ın ustalık eseri hangisi?: Edirne’deki Selimiye Camii. Şehzade Camii’ni çıraklık, Süleymaniye’yi kalfalık eseri olarak nitelemiştir.
Mimar Sinan kaç eser yaptı?: Dönem kaynaklarının karşılaştırılmasıyla 452 yapılık bir liste çıkar; bazı kaynaklar yaklaşık 350 der.
Mimar Sinan’ın mezarı nerede?: İstanbul’da, Süleymaniye Külliyesi’nin bir köşesinde.