Uçak rötar yaparsa ya da iptal edilirse hakların neler?

Kapıda “uçuşunuz gecikmeli” yazısını gördüğünde hangi haklarının işlemeye başladığını bilmek, havayolu personeliyle konuşurken elini güçlendirir. Kurallar Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-Yolcu) içinde yer alır ve yönetmelik, havayolunun bu yükümlülükleri taşıma sözleşmesiyle daraltamayacağını açıkça söyler.

Uçak rötar yaparsa haklarımız ne zaman başlar?

Yönetmelik “rötar” yerine “tehir” der ve hakları uçuşun mesafesine bağlar. Eşik, planlanan kalkış saatinden itibaren beklenen gecikmeye göre hesaplanır. Mesafe, iki nokta arasındaki en kısa mesafeyi veren büyük çember yöntemiyle ölçülür.

Uçak rötar hakları 1 saat diye aranan durumda yönetmelikte ayrı bir hak yoktur: bir saatlik gecikme ikram eşiğinin altında kalır. Havayolunun gecikmeyi bildirme yükümlülüğü de en az iki saatlik tehirde başlar.

İkram, otel ve iletişim hakkı neleri kapsar?

• 2–3 saat bekleme: makul ölçüde sıcak ve soğuk içecek.
• 3–5 saat: içeceklere ek olarak günün saatine göre kahvaltı veya yemek.
• 5 saat ve üzeri: yemek veya kahvaltıya ek içecek ve hafif ara yemek.
• Gece konaklama gerekirse: otel veya uygun bir konaklama tesisi ile havalimanı–otel arası ulaşım.
• Her durumda: süre sınırı olmadan iki ücretsiz telefon görüşmesi, faks ya da e-posta.

Rötar tazminatı hangi durumda hak edilir?

10 Aralık 2024’te yönetmeliğe eklenen hükümle, uçuş teknik veya operasyonel nedenlerle gecikir ve sen planlanan son varış yerine 3 saat ya da daha geç ulaşırsan havayolu tazminat ve iade/güzergâh değişikliği yükümlülüklerini derhal yerine getirmek zorundadır. Burada önemli olan kalkış değil varış gecikmesidir. Hükmün metni teknik ve operasyonel nedenleri anar; hava koşulları, güvenlik riski veya grev gibi olağanüstü hallerden kaynaklanan gecikmede havayolu tazminatı reddedebilir, gerekçesini yazılı olarak iste.

Uçuş iptalinde tazminat ne zaman doğar?

İptalde havayolu sana her durumda üç seçenek sunar: bilet bedelinin en geç yedi gün içinde iadesi, en erken fırsatta başka bir uçuşla varış yerine ulaştırılma ya da boş koltuk durumuna göre senin seçtiğin ileri bir tarih. Ayrıca bekleme süresine göre ikram, gerekirse otel sağlanır. Tazminat ise iptalin sana ne kadar önce bildirildiğine bağlıdır:

İptal kalkıştan en az iki hafta önce bildirildiyse

Tazminat hakkı doğmaz; iade veya alternatif uçuş hakkın sürer.

İki hafta ile yedi gün arasında bildirildiyse

Sana planlanandan en fazla 2 saat önce kalkıp en fazla 4 saat geç varan bir alternatif önerilmediyse tazminat hakkın var.

Yedi günden kısa süre önce bildirildiyse

En fazla 1 saat önce kalkıp en fazla 2 saat geç varan bir alternatif önerilmediyse tazminat hakkın var.

Havayolu olağanüstü hal kanıtlarsa

Tüm önlemleri aldığı hâlde iptal olağanüstü halden kaynaklandıysa tazminat ödemez; iade, alternatif uçuş ve ikram yükümlülüğü sürer.

Rötar ve iptal tazminatı ne kadar?

Yönetmeliğin Aralık 2024 değişikliğiyle yürürlükteki metnine göre tutarlar şöyledir. Tutarlar ve hesaplama yöntemi yönetmelik değişikliğiyle güncellenebilir; talep etmeden önce SHGM sitesindeki güncel metni kontrol et.

• Türk lirası karşılığı, tazminatın ödendiği günün Merkez Bankası döviz satış kuruyla hesaplanır.
• Havayolu sana planlanan varıştan en fazla 2 saat (1500 km’ye kadar), 3 saat (1500–3500 km) veya 4 saat (3500 km üzeri) geç varan bir alternatif uçuş verdiyse tazminatı yüzde 50 düşürebilir.
• Tazminat nakit, banka havalesi, ödeme emri veya banka çekiyle ödenir; seyahat çeki ya da puan gibi ödemeler ancak senin imzalı onayınla yapılabilir.
• Mesafe, planlanan son varış noktasına göre hesaplanır.

Gerçekçi bir örnek

İstanbul’dan Antalya’ya bir iç hat uçuşun, kalkıştan dört gün önce teknik bir arıza gerekçesiyle iptal edildiğini düşün. Havayolu ertesi sabaha, planlanandan on saat sonra varan bir uçuş öneriyor. Bildirim yedi günden kısa süre önce yapıldığı ve alternatif varışı iki saatten fazla geciktirdiği için tazminat koşulları oluşur; iç hat olduğu için yönetmelikteki tutar 100 Avro karşılığıdır. Uçuşu kabul etmeyip bilet iadesini seçersen iade en geç yedi gün içinde yapılmalıdır. Aynı iptal fırtına nedeniyle olsaydı havayolu bunu kanıtladığında tazminat ödemezdi; iade veya yeni uçuş hakkın yine sürerdi.

Tazminat ve iade talebi nasıl yapılır?

1. 1

   Kanıtları havalimanında topla

   Biniş kartını, rezervasyon kodunu, gecikme veya iptal bildirimini (SMS, e-posta), kapıdaki ekranın fotoğrafını ve gerçek varış saatini sakla. Havayolu iptal veya uçağa kabul etmemede sana haklarını anlatan yazılı bir bildirim vermek zorundadır; istemekten çekinme.

2. 2

   Kendi masraflarının belgesini sakla

   Havayolu ikram veya otel sağlamadıysa yaptığın zorunlu harcamaların fişlerini tut; talebine ekle.

3. 3

   Önce havayoluna yazılı başvur

   Uçuşu fiilen gerçekleştiren havayolunun resmî müşteri ilişkileri kanalından talebini yaz: hangi hükme dayandığını (iptal, teknik nedenli gecikme), istediğin iade ya da tazminatı ve banka bilgini belirt. SHGM de şikâyetlerin önce havayoluna yapılmasını ister.

4. 4

   Sonuç alamazsan SHGM’ye başvur

   Havayolu cevap vermez veya talebini reddederse Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün çevrim içi yolcu hakları sistemine başvurabilirsin; başvuru sırası ve belgeler için SHGM’ye yolcu hakları şikâyeti sayfasına bak. SHGM yönetmeliğe uymayan havayolları hakkında işlem yapar.

5. 5

   Gerekirse yargı yoluna git

   Yönetmelik, kanun yollarına başvurma hakkını saklı tutar ve başka kanunlardan doğan tazminat haklarını da korur. Haklarını sana bildirmeden daha düşük bir tazminatı kabul ettirdilerse ek tazminat için yetkili mahkemelere veya kurumlara başvurabilirsin.

Sık yapılan hatalar

• Kalkış gecikmesini ölçmek: teknik nedenli gecikmede tazminat için ölçüt son varış yerine ne kadar geç ulaştığındır.
• İlk teklif edilen seyahat çekini düşünmeden imzalamak: nakit ödeme hakkın varken çek ancak senin onayınla verilebilir.
• Gönüllü olarak koltuğundan vazgeçip sonra tazminat beklemek: gönüllü feragat edenler yönetmelikteki tazminatı isteyemez; anlaştığın menfaatleri yazılı al.
• Kendi isteğinle yaptığın iptal veya değişiklik için SHGM’ye başvurmak: bunlar biletin ücret kurallarına tabidir, SHGM incelemez. Bu durumda uçak bileti iptali ve para iadesi sayfasındaki kurallara bak.