Kıdem tazminatı alma şartları neler, istifa edince hak doğar mı?

Kıdem tazminatı iki soruya bağlıdır: Ne kadar çalıştın? ve sözleşme nasıl bitti? İkisinden biri eksikse tazminat doğmaz. Dayanak, 4857 sayılı İş Kanunu yürürlüğe girdiğinde yürürlükte bırakılan 1475 sayılı eski İş Kanunu’nun 14. maddesidir.

Kıdem tazminatı hakediş şartları nelerdir?

• Aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış olmak (aynı işverenin farklı işyerlerindeki süreler birlikte sayılır)
• Sözleşmenin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermesi
• Bu süre için daha önce kıdem tazminatı almamış olmak (aynı kıdem süresi için iki kez ödeme yapılmaz)

Kendi isteğiyle işten ayrılan kıdem tazminatı alabilir mi?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın açıklamasına göre istifa eden işçi kural olarak kıdem tazminatı alamaz; çalışma süresinin uzun olması bunu değiştirmez. Ancak “istifa” kelimesi tek başına belirleyici değildir. Ayrılış aşağıdaki nedenlerden birine dayanıyorsa kendi isteğinle ayrılsan da hak doğar.

• Haklı nedenle fesih: Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması ya da ödenmemesi, işverenin sataşması veya taciz gibi md. 24’teki hâllerde. Ahlak ve iyi niyete aykırılığa dayanan fesih, durumu öğrendiğin günden itibaren altı iş günü içinde ve her hâlde olaydan sonra bir yıl içinde yapılmalıdır.
• Evlilik: Kadın işçi, evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde yazılı olarak, gerekçeyi evlilik diye açıkça belirterek ve evlilik belgesini işverene sunarak ayrılırsa.
• Emeklilik şartları: Emeklilik yaşı dışındaki sigortalılık süresi ve prim günü şartlarını tamamlayıp ayrılırsan. Bunu belgelemek için SGK’dan alınan yazı işverene verilir.
• Askerlik: Muvazzaf askerlik için ayrılırsan.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Her tam çalışma yılı için 30 günlük brüt ücret tutarında ödenir; yıldan artan süreler de aynı oranla hesaba katılır. Örneğin 10 yıl çalışan işçi için bu 300 günlük ücrettir. Hesaba yalnızca çıplak ücret değil, düzenli verilen yemek, yol, konut gibi yardımlar ve devamlı primler de girer; fazla çalışma ücreti, bir defalık ikramiye, evlenme ve doğum yardımı gibi süreklilik göstermeyen ödemeler girmez. Yıllık tutar, fesih tarihindeki kıdem tazminatı tavanını aşamaz.

Tavan her dönem güncellenir; güncel tutarı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın “Kıdem Tazminatı Tavan Miktarı” sayfasından kontrol et. Kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi kesilir.

Kıdem tazminatı ödenmezse ne yapılır?

1. 1

   Çıkış kodunu kontrol et

   e-Devlet’teki SGK hizmet dökümünde işten çıkış kodunun ayrılış biçiminle uyuşup uyuşmadığına bak. Kodların anlamı için işten çıkış kodları sözlüğüne göz at.

2. 2

   Yazılı olarak talep et

   Ödeme yapılmadıysa tazminat talebini işverene yazılı ve kanıtlanabilir biçimde ilet. Feshe bağlı haklar fesih tarihinde ödenmelidir.

3. 3

   Arabulucuya başvur

   Kıdem tazminatı için dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur; anlaşma çıkmazsa son tutanakla iş mahkemesinde dava açılır.

4. 4

   Süreyi kaçırma

   Kıdem tazminatında zamanaşımı beş yıldır. Geç ödenen tazminat için mahkeme, mevduata uygulanan en yüksek faize hükmeder.