Kök hücre bağışçısı nasıl olunur? Şartlar, kan örneği ve eşleşme süreci

Lösemi gibi kan hastalıklarında bazı hastalar için tek seçenek doku tipi uyan birinden yapılacak kök hücre naklidir. Türkiye’de bu eşleştirmeyi Sağlık Bakanlığı’na bağlı TÜRKÖK (Türkiye Kök Hücre Koordinasyon Merkezi) yürütür; bağışçı adaylarını kazanma ve kan örneği alma işini ise Türk Kızılay üstlenir. Yani kayıt için hastaneye değil, Kızılay’ın kan ve kök hücre merkezlerine gidersin.

Kök hücre bağışı şartları nelerdir?

• Yaş: TÜRKÖK’ün resmî sık sorulan sorularında yeni adaylar için 18–35 yaş aralığı yazıyor. Eski haberlerde ve bazı açıklamalarda 18–50 gibi farklı aralıklar geçebilir; esas alınacak güncel kural için başvurduğun Kızılay merkezine sor.
• Sağlık: Fiziken ve ruhen sağlıklı olmak gerekir.
• Kronik hastalık ve ilaç: Düzenli ilaç kullanıyorsan ya da kronik bir hastalığın varsa bunu Kızılay’a bildirmen istenir; uygun olup olmadığına onlar karar verir.
• Kayıt süresi: Veri tabanına giren adaylar 55 yaşına kadar kayıtlı kalır.

Kök hücre bağışı nasıl yapılır? Adaylıktan bağışa

1. 1

   Yakındaki merkezi bul

   En yakın Türk Kızılay kök hücre bağışçı merkezine veya sabit kan alma merkezine git. Merkezlerin adresleri Kızılay’ın kan hizmetleri sitesinde yer alır.

2. 2

   Kimliğini ve iletişim bilgilerini ver

   Adın, doğum tarihin, T.C. kimlik numaran ve kalıcı adresin istenir; kimliğini göstermen gerekir. Telefon ve adres, yıllar sonra eşleşme olduğunda sana ulaşılabilmesi için önemlidir.

3. 3

   Onam formunu eksiksiz doldur

   Formdaki kişisel ve sağlıkla ilgili soruları dürüstçe cevapla ve formu imzala. Emin olmadığın bir soruyu merkezdeki personele sor.

4. 4

   3 tüp kan örneği ver

   Kan grubu, bulaşıcı hastalık testleri ve doku tiplemesi için örnek alınır. Testler temiz çıkarsa doku tipleme örneği Sağlık Bakanlığı laboratuvarına gider ve sonuç TÜRKÖK veri tabanına işlenir. Bir kez örnek vermek yeterlidir.

5. 5

   Bilgilerin değişirse bildir

   Telefonun ya da adresin değişirse Kızılay’a haber ver. Uyum bulunmazsa sana geri dönüş yapılmaz; aranmamak kaydının silindiği anlamına gelmez.

Eşleşme olursa ne olur?

Bir hasta için veri tabanı taranır ve doku tipin uyumlu çıkarsa Türk Kızılay seninle iletişime geçip bağış için onayını ister. Onay verirsen kök hücre toplama süreci başlar. TÜRKÖK 2016’dan beri Dünya Kemik İliği Donörleri Birliği üyesi olduğu için yurt dışındaki bir hastayla da eşleşebilirsin; bu durumda toplama yine Türkiye’de TÜRKÖK’ün belirlediği bir aferez merkezinde yapılır ve hücreler hastanın ülkesine gönderilir.

Hangi yöntemin kullanılacağına senin tercihin ile senin ve hastanın sağlık durumu birlikte değerlendirilerek nakil merkezi karar verir. TÜRKÖK’e göre nadir görülen yan etkiler 1–3 hafta içinde geçer; kök hücreler yenilendiği için sayıları bağıştan sonra 1–3 ay içinde yeterli düzeye döner. Bağış yaptıktan sonra kaydın 1 yıl pasif kalır, aksini istemezsen ardından yeniden aktif olur.

Masraf, yol ve iş yeri izni ne olacak?

Kızılay’ın yayımladığı proje bilgisine göre bağış sürecindeki ulaşım, konaklama, refakat ve bağış sonrası sağlık hizmetleri Sağlık Bakanlığı’nın sorumluluğundadır. Bağış başka bir şehirdeki aferez merkezinde yapılacaksa TÜRKÖK, işlem günleri için iş yerine verilmek üzere bilgilendirme yazısı düzenler.

Sık yapılan hatalar

• Kan örneği verince bağışın yapıldığını sanmak: bu aşama yalnızca test içindir.
• Taşındıktan veya numara değiştirdikten sonra Kızılay’a bildirmemek: eşleşme çıktığında sana ulaşılamayabilir.
• Sağlık sorularında hastalık ya da ilaç gizlemek: hem senin hem hastanın güvenliği bu bilgilere dayanır.
• Kök hücre bağışını organ bağışıyla karıştırmak: ikisi ayrı süreçtir; organ bağışı için organ bağışı nasıl yapılır sayfasına bak.